Ağrı ve Sakatlık Rehberi
Baş Ağrısı Migren mi, Boyun Kaynaklı Bir Ağrı mı?
Baş ağrısına boyun tutukluğu, omuz kuşağında gerginlik veya baş dönmesi eşlik ettiğinde, bütün belirtileri tek bir nedene bağlamak kolaydır. Oysa migren, boyun kaynaklı baş ağrısı ve baş dönmesi aynı kişide birlikte bulunabilir; ancak birbirinin eş anlamlısı değildir.
Migren, birincil bir baş ağrısı bozukluğudur. Servikojenik baş ağrısı ise boyun bölgesindeki bir yapı veya işlev bozukluğuyla nedensel ilişki gösteren ikincil baş ağrısı olarak sınıflandırılır. Baş dönmesi de iç kulak, vestibüler migren, nörolojik, kardiyovasküler veya metabolik nedenlerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle boynun rolünü araştırmak değerlidir; fakat değerlendirme, daha sık ve önemli diğer nedenleri dışlamadan yapılmamalıdır.
Baş Ağrısı Boyundan Kaynaklanabilir mi?
Boyun eklemleri, üst servikal bölge, çevre yumuşak dokular ve oksipital sinirler bazı baş ağrısı tablolarına katkıda bulunabilir. Servikojenik baş ağrısında ağrı sıklıkla enseden veya başın arka bölümünden başlayarak şakak, alın ya da göz çevresine yayılabilir. Boyun hareketlerinin ağrıyı değiştirmesi, hareket açıklığının azalması ve muayenede boyun kaynaklı bulguların hastanın tanıdığı baş ağrısını yeniden oluşturması klinik açıdan önemlidir.
Bununla birlikte yalnızca boyun ağrısının bulunması, baş ağrısının boyundan kaynaklandığını kanıtlamaz. Migrenli kişilerde boyun ağrısı ve boyun kas-iskelet sistemi bulguları sık görülebilir. Bu bulgular migren atağının bir parçası, eşlik eden ayrı bir boyun sorunu veya ağrı nedeniyle gelişen koruyucu bir yanıt olabilir.
Migren ile Boyun Kaynaklı Baş Ağrısı Nasıl Ayrılır?
Migren çoğu zaman ataklar hâlinde seyreder; zonklayıcı karakter, bulantı, ışık veya ses hassasiyeti ve fiziksel aktiviteyle kötüleşme görülebilir. Bazı kişilerde aura veya vestibüler belirtiler de tabloya eşlik eder. Servikojenik baş ağrısında ise boyun hareketleri ve belirli pozisyonlarla değişen ağrı, boyun hareket kısıtlılığı ve enseden öne doğru yayılan daha tek taraflı bir ağrı paterni dikkat çekebilir.
Bu özellikler tanı koydurucu bir kontrol listesi değildir. Aynı kişide migren ile boyun kaynaklı ağrı birlikte bulunabilir. Klinik değerlendirmede amaç, migreni “boyundan geliyor” diyerek basitleştirmek değil; migrenin yanı sıra tedavi ve rehabilitasyon planını etkileyebilecek boyun kaynaklı bir bileşen bulunup bulunmadığını anlamaktır.
Baş Dönmesinde Boynun Rolü Ne Kadar Kesindir?
Baş dönmesi; dönme hissi, dengesizlik, sersemlik veya boşlukta yürüme hissi gibi farklı deneyimleri anlatan geniş bir ifadedir. Benign paroksismal pozisyonel vertigo, vestibüler migren, iç kulak hastalıkları, ilaçlar, tansiyon değişiklikleri ve nörolojik durumlar daha sık nedenler arasındadır.
Boyun hareketiyle birlikte ortaya çıkan dengesizlikte boyun duyusal girdilerinin rolü araştırılabilir. Ancak “servikojenik vertigo” veya “boyun kaynaklı vertigo” tanımları bilimsel açıdan tartışmalıdır. Bárány Society, gerçek dönme hissi ile boyun patolojisi arasında doğrudan mekanik bir bağ kurmak için kanıtların sınırlı olduğunu vurgular. Bu nedenle baş dönmesi önce vestibüler, nörolojik ve diğer tıbbi nedenler açısından değerlendirilmelidir.
Manuel Diagnoz ve Spor Hekimliği Değerlendirmesinde Neler İncelenir?
Öyküde baş ağrısının başlangıcı, süresi, sıklığı, karakteri, yayılımı, tetikleyicileri ve eşlik eden belirtiler ayrıntılı olarak sorgulanır. Boyun hareketleri, travma öyküsü, diş sıkma, çene yakınmaları, ekran kullanımı, uyku, spor yüklenmesi ve kullanılan ilaçlar değerlendirmeye eklenir.
Muayenede boyun aktif ve pasif hareketleri, üst servikal bölge, omuz kuşağı, çene eklemi, kas kuvveti ve dayanıklılığı incelenebilir. Nörolojik muayene; kas gücü, duyu, refleksler, göz hareketleri, denge ve koordinasyon bulgularını kapsayabilir. Baş dönmesi öyküsüne göre vestibüler değerlendirme veya ilgili branşa yönlendirme gerekebilir.
Manuel bulgular tek başına tanı değildir. Muayenenin değeri, hastanın tanıdığı şikâyetin hangi hareket veya yüklenmeyle ortaya çıktığını ve boyun kaynaklı bir bileşenin klinik tabloya gerçekten katılıp katılmadığını göstermesidir.
Ne Zaman Gecikmeden Değerlendirme Gerekir?
Ani başlayan ve çok şiddetli baş ağrısı, daha önce yaşanmamış yeni karakterde ağrı, konuşma veya görme bozukluğu, yüzde ya da uzuvlarda güç kaybı, bilinç değişikliği, nöbet, ateş ve ense sertliği, ciddi travma veya hızla ilerleyen denge bozukluğu acil değerlendirme gerektirir.
Baş ağrısının giderek sıklaşması, kullanılan ağrı kesici miktarının artması, yeni nörolojik belirtiler, çene kilitlenmesi veya boyun hareketlerinde belirgin kayıp durumunda da rutin izlemle yetinilmemelidir.